Ngày ấy, vì công việc ở quê không ổn định, ba mẹ tôi đã quyết định lên thành phố làm ăn. Tôi còn nhỏ, chẳng thể hiểu hết hai chữ "mưu sinh". Chỉ biết rằng, từ khoảnh khắc ấy, bà vừa là cha, vừa là mẹ của tôi.

Từ lúc ba mẹ đi, căn nhà vốn đã tĩnh mịch nay lại càng thênh thang hơn, chỉ còn mỗi hai bà cháu. Sáng nào cũng vậy, bà luôn dậy từ rất sớm nhưng chẳng bao giờ đánh thức tôi. Mãi lâu sau khi nghe tiếng bà lọc cọc trong bếp, rồi mùi thức ăn xộc lên mới khiến tôi tỉnh giấc...

Ngày qua ngày, tôi quen dần cảm giác được ở bên bà, được bà chăm nom, được bà cưng chiều. Tôi quen dần việc vắng hơi ba mẹ, thích mọi khoảnh khắc được ở cùng bà, được bà đưa đón đi học, thích những món ăn ngon bà nấu, thích làn gió mát từ chiếc quạt trên tay bà đưa tôi vào giấc ngủ mỗi trưa hè nóng bức...

Thời gian bên bà trôi qua như dòng sông chảy chậm, êm đềm đến mức tôi nghĩ rằng mình sẽ mãi sống trong cái tuổi lên chín, lên mười. Bẵng đi một thời gian sau, ba mẹ gọi điện về cho bà, nói rằng công việc đã ổn thỏa hơn trước nên muốn đón tôi lên ở cùng để có điều kiện học tập tốt hơn. Nghe tin, tôi từ chối:

- Không, con không muốn đi đâu, con muốn ở cùng bà thôi. Con đi rồi ai sẽ đưa con đi học? Ai sẽ đưa võng cho con ngủ?

- Ngoan, nghe bà nói này. Chim bay phải có trời cao, cá lội phải có biển rộng. Ở đây với bà, con sẽ mãi là đứa trẻ trong vườn nhà. Lên đấy học cho thành người, rồi sau này về với bà. Bà vẫn ở nhà chờ con.

Đêm cuối cùng ở quê, tôi cứ trở mình qua lại. Bà nằm bên cạnh, hơi thở đều đặn nhưng tôi biết bà cũng đang thức. Bà khẽ nắm lấy tay tôi, đôi bàn tay chai sạn, đầy nếp nhăn. Khẽ thì thầm:

- Ngủ đi con, mai còn lên đường sớm. Ráng học giỏi rồi về với bà nhen.

- Dạ, con sẽ nhớ bà nhiều lắm - Tôi choàng tay ôm lấy bà rồi vô thức bật khóc nức nở.

- Bà cũng sẽ nhớ Xuân lắm, cháu ngoan của bà.

Những ngày đầu ở thành phố, tôi ngộp thở giữa những tòa nhà cao tầng và tiếng còi xe inh ỏi. Đêm nằm trong căn phòng máy lạnh mát rượi, tôi lại nhớ đến tiếng kẽo kẹt của chiếc võng đay và hơi ấm từ bàn tay chai sạn của bà. 

Thành phố có đủ loại kem ngon, đủ màu sắc, nhưng chẳng có cây kem nào ngọt lịm bằng món nước mát của bà dưới bóng lá chuối ban trưa. Tôi vẫn thường gọi về cho bà, kể bà nghe đủ thứ chuyện nơi thành thị xa hoa nhưng chẳng lần nào dám thừa nhận rằng mình đang vô cùng nhớ bà. Lần nào gọi bà cũng dặn tôi:

- Ráng học nha con. Bà ở nhà vẫn khỏe, mấy bạn trong xóm vẫn cứ nhắc Xuân suốt đấy.

Giọng bà qua điện thoại nghe khàn hơn, nhưng vẫn đầy sự vỗ về. Bà cũng chẳng bao giờ nói bà nhớ tôi. Bà chỉ dặn phải ăn đúng bữa, ngủ đúng giờ. Mỗi năm, tôi cứ mong chờ dịp Tết đến mới được ba mẹ cho về thăm bà mấy hôm.

Thấm thoát đã sáu năm trôi qua. Tôi từ một đứa trẻ lóng ngóng giờ đây đã trở thành thiếu nữ thành thị đúng nghĩa. Những món đồ chơi dân gian ngày xưa bà mua giờ đây đã bị xếp vào ngăn tủ bám bụi, nhường chỗ cho những cuốn sách nâng cao. Những buổi học thêm đến tối mịt, những cuộc gọi về nhà bắt đầu thưa dần. Không phải vì tôi thay đổi, mà vì cuộc sống hối hả đã vô tình cuốn trôi tôi đi.

Mỗi lần về thăm quê vào dịp Tết, tôi lại thấy căn nhà của bà dường như nhỏ lại. Hay có lẽ do tôi đã lớn quá nhanh? Cây chuối ngoài vườn vẫn "nhảy múa" dưới nắng, nhưng bà tôi thì đã già đi thật rồi. Lưng bà còng xuống, đôi mắt đã đục mờ như phủ một lớp sương mù của thời gian.

Trước ngày quay lại thành phố, bà lúi cúi mang ra một túi ni lông nhỏ bọc nhiều lớp giấy báo rồi ngồi xuống bên cạnh tôi.

- Xuân nè, bà để dành được ít tiền bán trứng, con cầm lấy mà dùng. Ở thành phố chắc mọi thứ đều đắt đỏ con nhỉ?

- Bà giữ lấy mà dùng đi ạ, con có tiền mà.

- Bà già rồi, ăn uống không đáng bao nhiêu. Coi như là bà mừng tuổi cháu của bà nhé. Bà chỉ mong con học thành tài, đừng vất vả như đời của bà là được rồi.

Năm tôi thi đại học, áp lực kinh khủng khiến tôi gần như kiệt sức. Tôi trượt nguyện vọng một vào ngôi trường mà ba mẹ hằng mong đợi. Dù ba mẹ không than vãn hay trách móc tôi, nhưng tôi biết đâu đó trong lòng ba mẹ vẫn có một nỗi buồn khó diễn tả bằng lời.

Tôi nhốt mình trong phòng, cảm thấy cả thế giới như sụp đổ. Chính lúc ấy, bà lên thành phố thăm tôi. Bà mang theo một giỏ quà quê lỉnh kỉnh: vài nải chuối chín cây, một túi gạo nếp mới và hũ mắm tép bà tự làm. 

Nhìn thấy bà, tôi òa khóc như một đứa trẻ chín, mười tuổi năm nào. Bà không mắng, không hỏi điểm số, bà chỉ nhẹ nhàng vuốt tóc tôi, đôi bàn tay khô ráp như vỏ cây già nhưng ấm áp lạ kỳ.

- Con xem, cây lúa ngoài đồng cũng phải qua bao nắng mưa mới trổ bông, hạt mẩy. Một lần vấp ngã chưa phải là hết, quan trọng là con còn đôi chân để đứng dậy. Cửa nhà bà lúc nào cũng mở, nếu mệt quá thì cứ về với bà.

Lời bà nói không cao siêu, nhưng nó có sức mạnh hàn gắn kỳ diệu. Đêm đó, tôi nằm cạnh bà. Bà kể cho tôi nghe về những mùa mất mùa năm xưa, về việc ba mẹ tôi đã vất vả thế nào để bám trụ lại phố. Tôi chợt hiểu ra, sự trưởng thành thực sự không nằm ở những tấm bằng khen, mà còn ở cách ta đối mặt với khó khăn bằng sự điềm nhiên như bà.

Một ngày cuối thu, tôi nhận được điện thoại từ quê. Tiếng ba tôi lạc đi.

- Bà yếu lắm rồi, con sắp xếp về ngay nhé.

Tôi chạy xe như bay về phía hoàng hôn. Con đường đất đỏ năm xưa giờ đã được trải nhựa phẳng lì, nhưng hàng tre hai bên đường vẫn đứng đó, buồn bã trong gió lạnh. Tôi bước vào căn nhà lim quen thuộc. 

Mùi dầu gió và mùi của tuổi già bao trùm không gian. Bà nằm đó, bé nhỏ trên chiếc giường gỗ. Khi thấy tôi, đôi mắt bà bừng sáng lên một chút tia hy vọng cuối cùng. Tôi nắm lấy đôi bàn tay bà - giờ đây chỉ còn da bọc xương, những vết đồi mồi đã phủ kín.

- Xuân... về rồi đó hả con? Giọng bà mỏng như một sợi tơ.

- Dạ, con đây bà ơi. Con về với bà rồi đây.

- Chim bay mỏi... thì phải về tổ... Con đã thành người rồi, bà yên tâm rồi...

Bà đi vào một buổi chiều nắng rọi qua tán lá chuối, đẹp và bình yên y hệt những ngày tuổi thơ tôi nằm võng nghe bà ru. Bà đi, mang theo cả một thế giới kỷ niệm, nhưng bà để lại cho tôi một tâm hồn biết yêu thương và một ý chí kiên cường.

Bà không còn ở trong căn nhà cũ nữa, nhưng bà hiện hữu trong mọi ngóc ngách tâm hồn tôi. Bà ở trong mùi hương của nồi nước lá chanh tôi đun. Bà ở trong cách tôi biết yêu thương những người khó khăn. 

Mỗi khi gặp chuyện gì khó khăn, tôi lại nhắm mắt tưởng tượng mình đang nằm trên chiếc võng đay cũ kỹ năm nào. Tôi nghe tiếng bà lọc cọc trong bếp, nghe mùi khói bếp nồng nàn, và nghe thấy giọng nói phù sa ấy thì thầm.

- Ngoan nào, có bà ở đây!