Cấm Gen Alpha dùng mạng xã hội: Nên hay không nên? Kỳ 4: Gen Alpha đưa ra giải pháp dùng mạng xã hội an toàn

Về việc nên hay không nên cấm trẻ em dùng mạng xã hội, nhiều bạn cho rằng nên hướng dẫn trẻ em sử dụng mạng xã hội một cách an toàn và văn minh.

Chủ tịch Hội đồng Trẻ em TP.HCM đề xuất nên có ứng dụng "gia đình hạnh phúc"

Là Chủ tịch Hội đồng trẻ em TP.HCM, bạn Lê Hoàng Phương Linh (lớp 7 Trường THCS Lê Văn Tám, phường Bình Thạnh, TP.HCM) chia sẻ: “Trong thời đại công nghệ số hiện tại, việc sử dụng mạng xã hội đối với mọi người và trẻ em đều rất cần thiết.

Người lớn dùng mạng xã hội giao tiếp và làm việc, trẻ em cũng dùng mạng xã hội để học tập và giải trí. Việc trẻ em sử dụng mạng xã hội không lành mạnh đang bị gia tăng phần lớn đều do sự thiếu kiểm soát, giám sát từ người lớn và mục đích dùng mạng xã hội bị sai lệch với hướng đi ban đầu”.

Thay vì cấm trẻ em dùng mạng xã hội, Phương Linh đề xuất nên có ứng dụng kiểm soát phần mềm điện thoại, được thiết kế để giám sát các hoạt động của trẻ em dành cho phụ huynh và gia đình, mang tên “Gia đình hạnh phúc”.

Ngoài việc phụ huynh có thể giám sát con cái, ứng dụng có thể được phát triển theo hướng bảng tin gia đình. Khi các bạn dùng mạng xã hội trong thời gian ít hơn so với trước đó hoặc tìm kiếm được thông tin, video, bài học bổ ích sẽ được hệ thống tự động ghi nhận và tích điểm sao. Sau đó, hệ thống thông báo nhắc nhở phụ huynh khen thưởng khi con đạt điểm sao nhất định.

Tạo “mảng xanh” trên không gian mạng

Theo bạn Đỗ Ngọc Hà Phương (lớp 8 Trường THCS Lê Hồng Phong, đặc khu Côn Đảo), mỗi tài khoản cá nhân nên là một “mảng xanh”.

Giải thích cho ý tưởng của mình, Hà Phương dẫn giải cũng như môi trường tự nhiên cần được giữ gìn khỏi rác thải và ô nhiễm, không gian mạng cần được thanh lọc khỏi “rác thông tin”, tin giả, nội dung độc hại, kích động bạo lực và thù ghét.

Bạn đề xuất các cô chú lãnh đạo Thành phố tăng cường các chương trình giáo dục kỹ năng số cho thiếu nhi và người dân, giúp hình thành “tư duy xanh” khi sử dụng mạng xã hội. Điều đó có nghĩa là biết chọn lọc thông tin, ứng xử văn minh, lan tỏa nội dung tích cực.

Đồng thời, khuyến khích các chiến dịch truyền thông do thanh thiếu nhi khởi xướng nhằm biến mỗi tài khoản cá nhân thành một “mảng xanh”.

Không gian mạng được “xanh hóa” giúp nuôi dưỡng một cộng đồng văn minh, trách nhiệm và giàu giá trị tốt đẹp.

Cụ thể hơn, bạn Lê Huỳnh Trâm (lớp 8 Trường THCS Hoa Lư, phường Tăng Nhơn Phú, TP.HCM) gợi ý mô hình “7 ngày sống đẹp trên không gian mạng”. Trong 7 ngày này, Gen Alpha không chia sẻ thông tin tiêu cực, thay vào đó, cùng nhau lan tỏa những câu chuyện, giá trị đẹp đến cộng đồng.

Cần có trạm cứu trợ online khẩn cấp

Góp phần cho việc Gen Alpha sử dụng mạng xã hội được an toàn, bạn Nguyễn Ngọc Diễm Quỳnh (lớp 9 Trường THCS Thị Trấn, xã Củ Chi, TP.HCM) cho rằng cần có “Trạm cứu trợ rủi ro trên mạng khẩn cấp”. Trạm này do một bên ứng dụng thứ ba có thể can thiệp tình huống hiểm nguy trên tất cả ứng dụng mạng xã hội như bị hack tài khoản, lừa đảo, bị cư xử khiếm nhã online…

Ngoài ra, Diễm Quỳnh còn cho rằng nên có thêm tính năng “Nhiệt kế cảm xúc số” trên mạng xã hội để giám sát thời lượng sử dụng mạng sao cho hợp lý và an toàn, bảo vệ sức khỏe người sử dụng, trong đó có Gen Alpha.

Nếu các bạn sử dụng quá mức, “nhiệt kế” sẽ cảnh báo đỏ và nhắc nhở liên tục, cũng như khóa app trong khoảng thời gian nhất định. Việc này giúp các bạn đảm bảo sức khỏe cũng như tỉnh táo khi sử dụng mạng xã hội.

Còn phần mềm “Bộ máy đo lường hành vi ứng xử trên không gian mạng” cho phép ngăn chặn những câu từ tin nhắn thô tục, tác động xấu đến người khác hay tự ngắt quãng cuộc trò chuyện khi có bạo lực ngôn từ, cãi vã xảy ra.

Bên cạnh đó, tại kỳ họp 17 Hội đồng trẻ em TP.HCM và chương trình “Lãnh đạo Thành phố gặp gỡ, lắng nghe thiếu nhi” năm 2026, các bạn đã cùng đưa ra những đề xuất khác để trẻ em sử dụng mạng xã hội an toàn như xây dựng bộ quy tắc “5K” gồm: Không tin - Không kết bạn dễ dãi - Không chia sẻ quá đà - Không click link lạ - Không im lặng trước cái xấu.

Trẻ em dùng mạng xã hội thông minh và giúp ích cộng đồng

Cấm Gen Alpha dùng mạng xã hội - nên hay không? Theo chú, câu trả lời không phải là “nên” hay “không nên” tuyệt đối, mà là nên dùng thông minh và có kiểm soát.

Mạng xã hội giống như một con dao - dùng đúng cách thì rất hữu ích, dùng sai thì gây hại.

Nhiều bạn đã biết dùng mạng để học tiếng Anh, học lập trình, triển khai các dự án xã hội hay chia sẻ những việc tốt. Đây là 2 mô hình sử dụng mạng xã hội hiệu quả, đều do chính học sinh khởi xướng:

VỆ BINH SỐ - mô hình trò chơi dạy an toàn mạng do học sinh thiết kế. Đây là sản phẩm của một nhóm học sinh Trường Phổ thông năng khiếu ĐHQG - HCM, làm trò chơi dạy kỹ năng an toàn không gian mạng cho lứa tuổi 10 - 16, bám sát Khung năng lực số của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Điểm hay là cơ chế “học chìm trong trải nghiệm”: các bạn vừa chơi (xây nhà, giải mê cung, trả lời câu hỏi để vượt ải) vừa học cách tự bảo vệ mình trên mạng, quản lý tài chính mà không cảm thấy như đang học bài. Mô hình này dự thi Cuộc thi Sáng tạo dành cho Thanh thiếu niên Nhi đồng TP.HCM năm 2026.

ICLASS - GIEO KIẾN THỨC, GẶT YÊU THƯƠNG - dự án do nhóm học sinh THPT và THCS ở TP.HCM đứng lớp, mang kiến thức đến các bạn có hoàn cảnh khó khăn. Có khi “thầy cô” chỉ lớn hơn học trò tại địa phương vài tuổi.

Nhóm dùng mạng xã hội để kết nối, kêu gọi và thu hút tình nguyện viên đủ lứa tuổi từ lớp 6 đến lớp 12 cùng tham gia. Đáng chú ý là các bạn cấp THCS tham gia làm trợ giảng các môn như toán, tiếng Việt, tiếng Anh, robotics, mỹ thuật và cả kỹ năng phòng tránh xâm hại cho học sinh vùng cao. Mô hình này đã đạt giải Khuyến khích cuộc thi Sáng tạo dành cho Thanh thiếu niên Nhi đồng TP.HCM năm 2022.

Qua 2 mô hình trên cho thấy các bạn đã biết dùng công nghệ để giúp bạn bè sử dụng mạng xã hội an toàn, đồng thời, mạng xã hội giúp các bạn lan tỏa việc tử tế và kết nối cộng đồng.

Vì vậy, chú đề xuất thông điệp cho các bạn: “Mạng xã hội là công cụ - chính con người làm chủ, đừng để mạng xã hội làm chủ và dẫn dắt con người”. Ngoài ra, cần có sự đồng hành, hướng dẫn của ba mẹ, thầy cô.

Chú TRẦN ĐỨC SỰ (Phó giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Chuyển giao Khoa học Công nghệ - Trường Đại học Tôn Đức Thắng)